O dziele

W 1938 roku Izba Przemysłowo-Handlowa w Kłajpedzie zamówiła monumentalny obraz jako dar dla nowo wzniesionej Izby Przemysłowo-Handlowo-Rzemieślniczej w Kownie. Zamysł był jednoznaczny: panorama portu miała podkreślać znaczenie Bałtyku i Kłajpedy dla niepodległej Litwy. Publiczny konkurs wygrał Jonas Buračas, który stworzył widok miasta i portu od strony Smiltynė o wymiarach około dwóch na cztery metry.

Kompozycja utrwaliła Kłajpedę, która wkrótce miała ulec ogromnym przemianom. W dawnych opisach rozpoznawane są wieże kościoła św. Jana, kościołów reformowanego i św. Jakuba, zabudowania portowe, magazyny i obiekty przemysłowe. Obraz zawisł w westybulu drugiego piętra reprezentacyjnego gmachu w Kownie i stał się ważnym elementem jego wnętrza.

Po okupacji sowieckiej w 1940 roku budynek znacjonalizowano. Źródła historyczne podają, że obraz przeznaczono do Galerii Sztuki im. M. K. Čiurlionisa, jednak przed rozpoczęciem okupacji niemieckiej nie został tam przeniesiony. W lipcu 1944 roku, gdy Armia Czerwona zbliżała się do Kowna, dzieło zdjęto z ramy i wywieziono wraz z innym mieniem. Antanas Buračas przywołuje rękopiśmienną relację, według której jego ojciec widział, jak obraz zdejmowano z ramy, zwijano i ładowano do ciężarówki.

Najważniejszy powojenny trop prowadzi do Frankfurtu nad Menem. Katalog Jono Buračo tapyba z 1981 roku wspominał możliwość, że obraz trafił do jednego z frankfurckich muzeów. Bronius Kviklys miał później powiedzieć Antanasowi Buračasowi, że widział dzieło we Frankfurcie po wojnie. Nazwa muzeum nie została zapamiętana, a trop nie został dotąd publicznie potwierdzony.

Poszukiwania mają obecnie również wymiar instytucjonalny. W 2026 roku przedstawiciel litewskiego Ministerstwa Kultury poinformował, że fakt zaginięcia obrazu został wpisany do bazy zaginionych dóbr kultury Departamentu Dziedzictwa Kulturowego. W rządowym sprawozdaniu dotyczącym 2025 roku wskazano także potrzebę zwrócenia się do German Lost Art Foundation w sprawie publikacji informacji o dziele w Lost Art Database.

Nie jest to zwykłe poszukiwanie zakupu, lecz sprawa proweniencji i potencjalnej restytucji. Poszukujemy wiarygodnych informacji, które pomogą odtworzyć drogę obrazu po 1944 roku i ustalić jego obecne miejsce. Dzieło może nadal znajdować się w instytucji, magazynie muzealnym lub innej kolekcji. Szczególnie cenne byłyby powojenne inwentarze, fotografie, karty magazynowe i dokumenty transferowe z Frankfurtu nad Menem.

Przeczytaj pełną historię w Dzienniku →

Aktualizacja instytucjonalna: LRT, lipiec 2026 →